هفت نکته کلیدی در خصوص بحران سوریه

به گزارش «سراج24»، اندیشکده «شورای آتلانتیک» به قلم «فردریک سی هاف» نوشت: اوضاع سوریه به مرحله‌ای بحرانی رسیده است. درحالی‌که تبدیل دیپلماتیک و کنترل شده حکومت اسد به یک دولت وحدت ملی که توسط مخالفان اداره ‌شود امری ایده‌آل است، ولیکن احتمال رسیدن به آن بسیار اندک است. اوضاع کنونی به شدت پیچیده و خطرناک است. ولی هفت نکته مهم وجود دارد که باید به آن‌ها توجه گردد. ■ گذر زمان، یکی از نکات حائز اهمیت در خصوص بحران سوریه■ - زمان بزرگ‌ترین دشمن است هرچه حکومت بشار اسد، زمان بیشتری صرف پیاده‌سازی استراتژی‌های فرقه‌ای برای بقای خود نماید، افراط‌گرایانی که با وی در حال جنگ هستند نیز زمان بیشتری برای نیرومند شدن به دست خواهند آورد. حکومت و جبهه النصرِ وابسته به القاعده، مکمل یکدیگرند؛ هر دو به دنبال یک جنگ فرقه‌ای هستند و هر دو اگر نتوانند پیروز شوند به یک دولت ناتوان قانع خواهند بود. در مرکز جبهه النصر تروریست‌هایی هستند که حکومت در گذشته به مهاجرت آن‌ها به عراق کمک نموده بود. حال آنان بسان مارهایی که حکومت در آستین خود پرورش داده باشد به سوریه بازگشته‌اند. هر دو طرف به شدت به کمک‌های خارجی وابسته‌اند: جبهه النصر به درآمدهای خصوصی از طریق خلیج‌فارس (که باید قطع گردد) ، و حکومت اسد به ایران و حزب‌الله. تا زمانی که این جدال مرگبار میان این همکاران سابق ادامه داشته باشد، خطرات بیشتری سوریه و تمامی همسایگانش را تهدید می‌کند. ■احتمال سقوط حکومت اسد در زیر فشارهای دیپلماتیک و اقتصادی■ - راه حل معجزه‌آسایی برای این معضل وجود ندارد حکومت اسد در نهایت به علت انباشت فشار سقوط خواهد کرد، شاید در نقطه پایان به مرز انفجار نیز برسد. بسیاری از این فشارهای دیپلماتیک و اقتصادی، در اوایل بحران و از جانب ایالات متحده ایجاد شد. به تدریج اوضاع میدان جنگ به سمت پیروزی شورشیان متمایل می‌شود. تعداد واحدهای نظامی قابل اعتماد و توانای حکومت اندک است و همان‌ها نیز به شدت از پا افتاده‌اند. احتمال به‌کارگیری سلاح‌های شیمیایی توسط حکومت، نشانگر ناتوان شدن بیش از حد آن است. اگرچه مناطق ممنوعه پروازی و نواحی حفاظت شده نیز ممکن است روزی متناسب با شرایط وارد بازی گردند، ولی هیچ‌یک از آن‌ها نمی‌تواند به تنهایی نقش تعیین‌کننده‌ای ایفا کند. ولی باز هم باید تمامی خسارت‌های بالقوه به دقت بررسی گردند. به هر حال، این یک بازی کامپیوتری نیست. خسارات و آسیب‌های جانبی اجتناب‌ناپذیر خواهد بود. واکنش‌های بالقوه سایر طرفین نیز باید در نظر گرفته شوند. هیچ احتمالی نباید نادیده گرفته شود (به جز حضور سربازان امریکایی در خاک سوریه) و هیچ‌کس هم نباید تصور کند که کلیدی طلایی و راه‌حلی معجزه‌آسا برای برطرف کردن کامل این معضل وجود خواهد داشت. ■ بعد از اسد چه کسی روی کار خواهد آمد■ - نمی‌توان با دست خالی کسی را مغلوب نمود میلیون‌ها نفر از مردم سوریه درباره سرنگونی قریب‌الوقوع حکومت اسد مردد مانده‌اند. بسیاری از مردم، خصوصاً اقلیت‌ها، نگران هستند که شاید همین حکومت با تمام کم و کاستی‌هایش از آن‌چه پس از سرنگونی آن روی کار خواهد آمد، بهتر باشد. افراط‌گرایان یک اقلیت کوچک از مخالفان اسد را تشکیل می‌دهند، ولی تعداد آن‌ها رو به افزایش است و این باعث وحشت مردم شده است. اکثر مخالفان بر نکات درستی در خصوص جامعه مدنی و مقررات قانون‌گذاری تاکید داشته و از این که به کشتارهای حکومت پاسخی همانند دهند، خودداری نموده‌اند. ولی این که بعد از اسد چه کسی روی کار خواهد آمد و چگونه حکومت خواهد نمود، برای مردم سوریه مشخص نیست. اکنون زمان آن رسیده است که یک دولت موقت متشکل از افراد محترم و سرشناس تشکیل گردد. این دولت باید هر چه سریع‌تر جای خود را در خاک سوریه محکم نماید. آن دسته از کشورهای «عضو گروه دوستان سوریه» باید این دولت را به رسمیت بشناسند. تا زمانی که مخالفان در سایه شهرت جبهه النصر، ناشناس و بی‌هویت باقی بمانند، حکومت همچنان از بردباری بی‌میل و رغبت میلیون‌ها نفر مردم سوری استفاده خواهد نمود. ■ مبارزه مسلحانه تردیدها در خصوص سرنوشت حکومت اسد را برطرف می‌سازد■ - احتمالاً سلاح‌ها نتیجه کار را رقم خواهند زد اخضر ابراهیمی، فرستاده ویژه سازمان ملل و اتحادیه عرب، وقتی برای ایجاد یک «انتقال کنترل شده» در سوریه تلاش می‌کند، سزاوار پشتیبانی است؛ انتقالی که در آن اسد به صورت داوطلبانه قدرت اجرایی کامل را به «هیئت حکمرانی انتقالی» تسلیم خواهد کرد. («هیئت حکمرانی انتقالی» نوعی دولت وحدت ملی موقت است که از چهره‌های سرشناس مخالفان و مقامات گذشته و حال سوریه که دستشان آلوده به خون نیست تشکیل شده) . با این حال، احتمال موفقیت ابراهیمی اندک است. شواهدی حاکی از تمایل حکومت به کناره‌گیری داوطلبانه دیده نمی‌شود. شواهدی که نشان دهد حکومت به آن‌چه پس از سرنگونی‌اش رخ خواهد داد اهمیت می‌دهد نیز دیده نمی‌شود. آن‌چه بیشتر احتمال می‌رود این است که مبارزه مسلحانه، افراد حکومت را وادار به ترک حلب و نهایتاً دمشق کند، که پس از آن یا به سرعت کشور را ترک نموده یا ابتدا در منطقه لاذقیه تجدید قوا خواهند کرد. به هر حال چه حکومت داوطلبانه کشور را ترک کند و چه با زور اسلحه، آن‌چه واضح است این است که: کسانی که مسلحانه با حکومت جنگیده‌اند در آینده در خصوص چگونگی حکمرانی بر سوریه حرف‌های زیادی برای گفتن خواهند داشت، حتی اگر یک دولت غیرنظامی منسجم روی کار بیاید. بنابراین . . . ■ سیاست ایالات متحده برای جلب اعتماد سوری‌ها■ - این که چه کسی و از کجا سلاح‌ها را تحویل می‌گیرد امر مهمی است این درگیری اکنون به نظامی‌ترین حد ممکن رسیده است. تلاش برای جلوگیری از نظامی شدن بیشتر، دیگر هدف سیاسی مناسبی نیست. ایالات متحده، متحدان اصلی‌اش (انگلیس، فرانسه، ترکیه) و سایرین (قطر، عربستان سعودی) باید مطمئن باشند که سلاح‌های ارسالی به سوریه به دست گروه‌های مسلحی می‌رسد که به شکل سیاسی متعهد گشته‌اند که برای ساکنین سوریه حکومتی عالی ورای هرگونه تبعیض قومی، فرقه‌ای، جنسیتی و هر چیزی که موجب تقسیم بندی سیاسی مردم گردد، ایجاد نمایند. ایالات متحده به خصوص، نباید از همکاری نزدیک با ترکیه در هماهنگ کردن، تهیه، توزیع و به‌کارگیری سلاح‌ها ابایی داشته باشد. در این جا ایالات متحده برای جلب اعتماد سوری‌ها باید مستقیماً در مسلح سازی واحدهایی که اکنون وابسته به اپوزیسیون جدید شورای عالی نظامی هستند، همکاری نماید. این شورا هم به نوبه خود باید برای دولت موقتِ در حال ظهور پشتوانه محکمی بوده و کاملاً به وزیر دفاع آن پاسخگو باشد. امید داشتن به اینکه دولت سوریه با شکست مواجه نشود، دعا کردن برای این که القاعده جایگاه خود را تحکیم نکند، و آرزو کردن برای تبدیل سوریه به کشوری که توسط شهروندان اداره می‌گردد، در جنگی که احتمالاً اسلحه نتیجه آن را رقم خواهد زد کافی نیست. کسانی که به دنبال تأثیرگذاری و ایجاد تغییر در نتیجه کار هستند، باید پا به گود گذارند. پیام دادن مهم نیست، عمل کردن مهم است. ■آشفتگی بعد از سرنگونی حکومت بشار اسد ■ - دوران پس از بشار اسد آشفته خواهد بود فرقی نمی‌کند که حکومت چگونه سرنگون گردد، این آشفتگی به هر روی وجود خواهد داشت. لازم نیست کسی حتماً نظریه ملت کوچک علوی را قبول داشته باشد تا بتواند احتمال عقب نشینی سربازان علوی را به صورت انفرادی و دسته جمعی، به مناطق اصلی سکونت علویان پیش‌بینی نماید؛ جایی که سربازان در آن منتظر خواهند ماند تا مشخص شود چه بر سر سوریه خواهد آمد. همین امر می‌تواند در مورد جمعیت زیاد شهروندان علوی که در حال حاضر در دمشق و مناطق دیگر، به دور از شهرها و روستاهای آبا و اجدادی خود زندگی می‌کنند نیز صدق کند. هم‌چنین بدون پذیرفتن این نظریه که اکثریت جمعیت مسیحی سوریه کشور را ترک خواهند نمود نیز می‌توان تنش‌ها و تشویش‌های آینده جامعه را پیش‌بینی کرد. به همین ترتیب، کُردهای بخش شمال شرقی کشور، که دورانِ پس از اسد را آمیزه‌ای از ترس‌ها و فرصت‌ها می‌بینند. به هر روی، اگر یک دولت وحدت ملی بخواهد در دمشق تاسیس شده و جای خود را محکم نماید، لازم است که مراحل زیر را از همان ابتدا دنبال کند: + حتی در صورتی که حکومت و حکمرانان قبلی کاملاً از مواضع قدرت و دولت برکنار شده باشند، باید وزارت خانه‌ها و سایر نهادهای دولتی تا بیشترین حد ممکن سازمان‌یافته و مستحکم نگه داشته شوند. اصلاحات به وقت خود صورت خواهد گرفت. ولی تداوم دولت برای اطمینان بخشی به اقلیت‌ها و ایجاد تسهیلات خارج از چارچوب کمک‌های بشردوستانه و بازسازی ضروری است. + ضرورت وحدت ملی، اولویت‌های شهروندی، نیاز به عدالت و پاسخگویی همراه با تقبیح خشونت و انتقام، و هم‌چنین وظایف شوراهای محلی در تشکیل مراجع حکمرانی منطقه‌ای و شهری باید اعلام گردد. + در اسرع وقت، تقاضای ورود یک نیروی نظامی مستحکم (که با شورای عالی نظامی نیز هماهنگی داشته باشد) به خاک سوریه صادر گردد. این نیروی نظامی به نیروهای سوری در حمایت از افراد آسیب‌پذیر یاری خواهد رساند، تحویل کمک‌های بشردوستانه را تسریع خواهد کرد، نظم و قانون را برقرار ساخته و به شدت هرچه تمام‌تر افراط‌گرایان و عناصر پشت پرده حکومت را سرکوب خواهد ساخت. حمایت از اقلیت‌ها در مقابل تروریست‌های القاعده و سایر خونخواهان نیز رسالت مهمی خواهد بود، وظیفه‌ای که احتمالاً سربازان ترک ارتش با رغبت در مناطق و محله‌های علویان به انجام خواهند رسانید. + مکانیزم کمک‌رسانی بشردوستانه سازمان ملل متحد باید با آغوش باز پذیرفته شود و با سازمان‌های بین‌المللی و کشورهای همسایه نیز همکاری نزدیکی برقرار گردد تا بتوان پناهندگان و بی‌خانمانان داخل کشور را به خانه‌هایشان بازگردانده و خدمات حیاتی را در اسرع وقت مجدداً راه‌اندازی نمود. به منظور کارکرد موثر این سازمان‌ها، برقراری امنیت امری ضروری است، از این رو یک نیروی نظامی بین‌المللی مستحکم و آماده اعزام مورد نیاز خواهد بود. +باید به مردم سوریه یک افق روشن سیاسی ارائه گردد که مبین این باشد که دولت چگونه بر پایه قوانین، جامعه مدنی، حاکمیت قانون و برتری شهروندان بنا نهاده شده و همه‌پرسی درباره قانون اساسی و هم‌چنین انتخابات پارلمانی برگزار خواهد شد. ■ تصمیمات جامعه بین‌المللی پس از پشت سر گذاشتن حکومت بشار اسد■ - جامعه بین‌المللی نمی‌تواند بی‌تفاوت باشد امدادرسانی و بازسازی سوریه میلیاردها دلار هزینه در بر خواهد داشت. احتمالاً ماه‌ها زمان خواهد برد تا بانک جهانی و سایر مؤسسات مالی بین‌المللی نیاز سنجی‌های لازم، سازماندهی جلسات تعهد و سایر کارها را انجام دهند. ولی وقتی پای راه‌اندازی خدمات حیاتی در میان باشد، زمان مهم‌ترین عامل است. «گروه دوستان سوریه» باید یک صندوق موقت بازسازی سوریه ایجاد نموده و یک بودجه بنیادی که به طور عمده از منابع خلیج‌فارس تأمین خواهد شد در آن قرار دهند. سرپرستان سوری باید از این صندوق استفاده نمایند. احداث این صندوق این پیام مهم را به جامعه کسب‌وکار سوریه و 23 میلیون نفر سوری خواهد رسانید که مزایای پشت سر گذاشتن دوران حکومت بشار اسد، به سرعت خود را نشان خواهند داد. منبع: اشراف